Nghiên cứu khả năng tiếp nhận và hoạt động của thiết bị di động theo tiêu chuẩn WCAG 2.0 của của Tổ chức quốc tế W3C (Phần 3) 

Thiết kế các thiết bị di động phát triển xa từ tích hợp bàn phím vật lý (ví dụ như cố định, slide-out) tới các thiết bị tối đa hóa diện tích màn hình cảm ứng và hiển thị một bàn phím ảo trên màn hình khi người sử dụng chọn một điều khiển giao diện người sử dụng chấp nhận đầu vào văn bản (ví dụ như một hộp văn bản)...

Nguyên tắc thiết kế website dành cho thiết bị di động của Tổ chức W3C

Xem xét khả năng truy cập của thiết bị di động có thể hoạt động được

a. Điều khiển bàn phím đối với các thiết bị cảm ứng

Thiết kế các thiết bị di động phát triển xa từ tích hợp bàn phím vật lý (ví dụ như cố định, slide-out) tới các thiết bị tối đa hóa diện tích màn hình cảm ứng và hiển thị một bàn phím ảo trên màn hình khi người sử dụng chọn một điều khiển giao diện người sử dụng chấp nhận đầu vào văn bản (ví dụ như một hộp văn bản).

Tuy nhiên, phím tắt bàn phím vẫn là quan trọng nhất. WCAG 2.0 yêu cầu điều khiển bàn phí ở mức A và điều khiển bàn phím được hỗ trợ bởi hầu hết các hệ điều hành di động lớn thông qua các giao diện bàn phím, cho phép các thiết bị di động được vận hành sử dụng bàn phím vật lý bên ngoài (ví dụ như bàn phím kết nối qua Bluetooth, USB On-The-Go) hoặc bàn phím màn hình thay thế (ví dụ như bàn phím quét trên màn hình).

Hỗ trợ các giao diện bàn phím này mang lại lợi ích cho nhiều nhóm người sử dụng khuyết tật:

- Những người bị khuyết tật thị giác được hưởng lợi từ một số đặc điểm của bàn phím vật lý so với bàn phím màn hình cảm ứng (ví dụ các phím, núm phím tách biệt rõ ràng, bố trí các phím dễ đoán hơn).

- Những người bị khuyết tật về vận động, có thể được hưởng lợi từ bàn phím được tối ưu hóa để giảm thiểu việc vô ý ấn nhầm (ví dụ các phím được có hình dạng khác nhau, cách nhau và được bảo vệ) hoặc từ các phương pháp đầu vào chuyên sâu vượt qua đầu vào bàn phím.

- Những người có thể bị nhầm lẫn bởi bản chất năng động của bàn phím trên màn hình và những người có thể được hưởng lợi từ tính nhất quán của một bàn phím vật lý.

- Một số tiêu chí thành công WCAG liên quan đến điều khiển bàn phím hiệu quả:

- Bàn phím (mức A), tham chiếu tại mục 2.1.1 trong tài liệu UAAG 2.0

- Không có bẫy bàn phím (mức A), tham chiếu tại mục 2.1.2 trong tài liệu UAAG 2.0

- Trật tự tiêu điểm (mức A), tham chiếu tại mục 2.4.3 trong tài liệu UAAG 2.0

- Tiêu điểm có thể thấy được (mức AA), tham chiếu tại mục 2.4.7 trong tài liệu UAAG 2.0

b. Khoảng cách và kích thước cho thiết bị cảm ứng

Độ phân giải màn hình cao của các thiết bị di động có nghĩa là nhiều yếu tố tương tác có thể được hiển thị cùng nhau trên một màn hình nhỏ. Nhưng những yếu tố này cần phải đủ lớn và đủ khoảng cách để người sử dụng có thể chạm đúng mục tiêu cảm ứng an toàn.

Thực tiễn tốt nhất cho kích thước mục tiêu cảm ứng bao gồm:

- Đảm bảo rằng các mục tiêu cảm ứng tối thiểu là 9mm chiều cao và 9mm chiều rộng, phụ thuộc vào kích thước màn hình, thiết bị hay độ phân giải.

- Đảm bảo rằng các mục tiêu cảm ứng sát với kích thước tối thiểu với không gian hoạt động không nhỏ.

Lưu ý: Trong trường hợp này không cần sử dụng phóng to màn hình để đạt được kích thước này, vì phóng to màn hình thường phóng to cả chiều ngang và chiều dọc, mà việc này có thể làm giảm tính hữu dụng.

c. Cử chỉ màn hình cảm ứng:

Nhiều thiết bị di động được thiết kế để điều hành chủ yếu thông qua các cử chỉ được thực hiện trên màn hình cảm ứng. Những cử chỉ này có thể đơn giản, ví dụ như chạm một ngón tay lên màn hình hay những cử chỉ phức tạp sử dụng nhiều ngón tay để chạm cùng lúc và vẽ hình.

Một số hệ thống điều hành thiết bị di động (nhưng không phải tất cả ) cung cấp  các tính năng cho phép người dùng mô phỏng động tác phức tạp với động tác đơn giản hơn khi sử dụng một trình đơn trên màn hình.

Một số thực tiễn tốt nhất khi quyết định về các cử chỉ cảm ứng màn hình bao gồm:

- Cử chỉ trong các ứng dụng nên càng dễ được thực hiện được càng tốt. Điều này đặc biệt quan trọng đối với chế độ tương tác đọc màn hình thay thế cho thao tác cảm ứng trực tiếp bởi một quá trình gồm hai bước tập trung và kích hoạt các yếu tố. Nó cũng là một thách thức cho người sử dụng bị khuyết tật phải sử dụng động cơ hoặc những người phải sử dụng đầu hoặc bút để trỏ thì khó có thể hoặc không thể thực hiện được nhiều cử chỉ cảm ứng một lúc. Thông thường, các nhà thiết kế giao diện có các tùy chọn khác nhau để làm thế nào có thể thực hiện một hành động. Widgets đòi hỏi các cử chỉ phức tạp có thể gây khó khăn không thể đối với người sử dụng dùng trình đọc màn hình. Thông thường, có các phương án thiết kế thay thế để cho phép thay đổi các thiết lập thông qua các cử chỉ chạm màn hình hoặc các cử chỉ vuốt đơn giản.

- Kích hoạt các yếu tố thông qua sự kiện được kích chuột. Sử dụng chuột hoặc chạm cảm ứng để kích hoạt các hành động giúp ngăn chặn những hành động không chủ ý trong tương tác với chuột hoặc cảm ứng. Người dùng chuột nhấp chuột vào các yếu tố hành động (liên kết, các nút, đưa đầu vào) phải có có cơ hội để di chuyển yếu tố bên ngoài con trỏ để ngăn chặn sự các yếu tố khác được kích hoạt. Điều đó cho phép người sử dụng thay đổi quyết định mà không bị bắt buộc thực hiện một hành động. Tương tự như vậy, các yếu tố được truy cập thông qua tương tác cảm ứng nói chung nên kích hoạt một sự kiện (ví dụ như chuyển hướng, nộp) chỉ khi sự kiện cảm ứng là được thực hiện (tức là khi tất cả những điều sau đây là đúng: người sử dụng đã bỏ các ngón tay ra khỏi màn hình, vị trí cuối cùng của ngón tay là bên trong các yếu tố hành động, và vị trí cuối cùng của ngón tay chính là vị trí bắt đầu chạm).

Một vấn đề khác của các cử chỉ cảm ứng màn hình là các cử chỉ này có thể thiếu các chỉ số trên màn hình, những chỉ số nhắc nhở mọi người sử dụng như thế nào và khi nào sử dụng chúng. Ví dụ, một cử chỉ vuốt từ phía bên trái của màn hình để mở một trình đơn sẽ không thể phát hiện được mà không có một chỉ số hay cử chỉ chỉ dẫn.

Lưu ý: Trong khi việc nâng cao khả năng tiếp cận của các cử chỉ cảm ứng là quan trọng, một số người sử dụng vẫn cần truy cập bằng bàn phím và phải đáp ứng yêu cầu của WCAG 2.0.

d. Cử chỉ thao tác thiết bị:

Bên cạnh các cử chỉ cảm ứng màn hình, nhiều hệ thống điều hành thiết bị di động còn cung cấp cho nhà thiết kế các tùy chọn kiểm soát được kích hoạt bằng cách thao tác các thiết bị bằng hình thức vật lý (ví dụ lắc và nghiêng). Trong khi các cử chỉ thao tác thiết bị có thể giúp các nhà thiết kế tạo ra các giao diện người sử dụng sáng tạo thì các cử chỉ này cũng có thể là một thách thức đối với những người có khuyết tật về cầm nắm và không thể cầm thiết bị di động.

Một số hệ điều hành của thiết bị di động (nhưng không phải là tất cả) cung cấp các tính năng cho phép người sử dụng mô phỏng lắc, nghiêng, vv từ một trình đơn trên màn hình.

Vì vậy, thậm chí khi có tính năng cử chỉ thao tác thiết bị, các nhà thiết kế vẫn phải cung cấp các tùy chọn thay thế thao tác bàn phím và cảm ứng, tham chiếu tại mục 2.1.1 trong tài liệu UAAG 2.0 - Bàn phím (mức A)

Một vấn đề khác liên quan đến điều khiển thông qua các cử chỉ thao tác thiết bị là các cử chỉ này có thể thiếu chỉ số trên màn hình mà nhắc nhở người dùng khi nào và sử dụng như thế nào. Xem hướng dẫn cử chỉ màn hình cảm ứng. Xem phần 4.6 hướng dẫn các cử chỉ thao tác thiết bị và màn hình cảm ứng chung.

đ. Đặt các nút vào nơi dễ dàng truy cập:

Các trang và ứng dụng cho thiết bị di động nên đặt các yếu tố tương tác vào nơi mà dễ dàng tiếp cận khi thiết bị được đặt ở những vị trí khác nhau.

Khi thiết kế nội dung và ứng dụng web dành cho thiết bị di động, nhiều nhà thiết kế cố gắng tối ưu hóa việc sử dụng bằng một tay. Điều này mang lại lợi ích cho người khuyết tật có thể chỉ còn một tay, tuy nhiên các nhà thiết kế cũng cần xem xét việc bố trí các nút ở vị trí dễ truy cập đối với một số người này lại có thể gây khó khăn cho một số người khác (ví dụ như người thuận tay trái hoặc tay phải, giả định chỉ trong phạm vi của chuyển động ngón tay cái). Vì vậy, mục tiêu là phải sử dụng linh hoạt.

Một số hệ điều hành thiết bị di động (nhưng không phải là tất cả) cung cấp các tính năng cho phép người sử dụng tạm thời chuyển hiển thị xuống phía dưới hoặc sang bên cạnh để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng bằng một tay.

Kết luận

Trong nội dung trình bày trên, tác giả bài viết đã tóm lược hiện trạng chung trong việc cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến trên Cổng TTĐT của các cơ quan nhà nước và xu hướng truy cập thông tin và dịch vụ công trực tuyến của người sử dụng thông qua thiết bị đi động thông minh tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, tác giả bài viết đã trình bày ý nghĩa, nội dung trong hướng dẫn truy cập Web dành cho thiết bị di động, từ đó giới thiệu hai trong bốn nguyên tắc cơ bản về hướng dẫn thiết kế web dành cho thiết bị di động của Tổ chức quốc tế W3C.

Nguyên tắc thiết kế website dành cho thiết bị di động của W3C hiện nay được nhiều nước phát triển trên thế giới áp dụng và sử dụng WCAG 2.0 như một hướng dẫn tiêu chuẩn của quốc gia để hướng dẫn xây dựng Cổng TTĐT cho các cơ quan nhà nước, trong đó có các nước Anh, Mỹ, Úc, Canada, … Trong bài viết này, tác giả đã giới thiệu hai trong bốn nguyên tắc hướng dẫn thiết kế web dành cho thiết bị di động của W3C. Các nguyên tắc còn lại của W3C sẽ được tác giả giới thiệu trong bài tiếp theo. Bài viết này có thể được coi như một tài liệu hướng dẫn để các cơ quan nhà nước tham khảo nhằm triển khai kế hoạch xây dựng hoặc nâng cấp Cổng TTĐT của cơ quan mình, phục vụ cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến tốt hơn, thuận tiện hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Tài liệu tham khảo:

- Nghị định số 43/2011/NĐ-CP ngày 13/6/2011 của Chính phủ quy định về việc cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến trên trang thông tin điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước;

- Thông tư 32/2017/TT-BTTTT ngày 15/11/2017 của Bộ Thông tin và Truyền thông quy định về việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến và bảo đảm khả năng truy cập thuận tiện đối với trang thông tin điện tử hoặc cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước;

- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0, https://www.w3.org/TR/2008/REC-WCAG20-20081211/;

- W3C, UAAG 2.0 Reference: Explanations, Examples, and Resources for User Agent Accessibility Guidelines 2.0, https://www.w3.org/TR/2015/NOTE-UAAG20-Reference-20151215/#sc_144;

- W3C, Mobile Accessibility: How WCAG 2.0 and Other W3C/WAI Guidelines Apply to Mobile, https://www.w3.org/TR/mobile-accessibility-mapping/#customTouchscreen;

- W3C, Mobile Web Best Practices, https://www.w3.org/TR/mobile-bp/;

 

 Lê Tiến Dũng

 

16086 Go top


Ý kiến về Website HĐGĐCNTT?
1. Đạt yêu cầu, 7 phiếu (44 %)
2. Chưa đạt yêu cầu, 4 phiếu (25 %)
3. Cần thêm chủ đề, 5 phiếu (31 %)
Tổng số phiếu: 16
Thống kê truy cập
  • Người trực tuyến Người trực tuyến
    • Khách Khách 61
    • Thành viên Thành viên 0
    • Tổng Tổng 61